آزمايشهايى كه كردند ، بر علم ومعرفت اين نظم وترتيب ، افزودند . . . . سرانجام ، زمان محقّقان دقيق فرا رسيد وآن در حدود شروع قرن نهم هزارهء پنجم ( از تاريخ يهودي / 1040 م ) بود كه ايشان قد برافراشتند ودانشمندى بزرگ ، همچون : ابن صاعد ايشان را رهبرى مىكرد . أو وهمكارانش در شهر طليطله ودر شهرهاى ديگر اسپانيا زندگى مىكردند وايشان تقريبا دوازده نفر بودند كه برخى از ايشان يهودي وبيشترشان از اسماعيليان بودند . آنان تمامى وجود خود را در راه تحقيقات وآزمايشهايى براي بررسى اجرام آسمانى گذاردند وتا زماني كه در اين زمينه پيشرفت نكردند وبسيارى از قواعد بر ايشان روشن نگرديد ، دست از آن كار برنداشتند . ابن صاعد نامبرده ، يك شخص بسيار دانشمند ومتموّل وثروتمند بود كه علم را دوست مىداشت وبه مخلصان آن خيلى احترام مىگذاشت وأو به همكارانش از دارايى خود ، حقوق كافى مىداد وبه‌طور كامل نيازهاى زندگى آنان را تأمين مىكرد وبه ايشان بورسيه مىداد ؛ تا از كار كنار نكشند واز غوغاى دنياي معاملات به دور باشند ودر نهايت آرامش‌خاطر به بررسيها وتحقيقاتشان ادامه دهند ؛ تا دريابند كه موقعيت خورشيد وماه وسيّارات واجرام ديگر ووضعيت آنها در هر لحظه از زمان در آسمان چگونه است وهمچنين ايشان مىخواستند كه سرعت هركدام از آنها را در هر فاصلهء زماني داده شده ، تشخيص دهند . . . . أو ( قاضى صاعد ) در يكى از كتابهايش ( التعريف بطبقات الأمم ، 274 ) نوشته كه خودش ، يك قواعد وأصول دقيقى در ميان يهوديان براي تاريخ شريعت واعمال ديني ايشان ونيز براي محاسبهء فصلها براساس يك دورهء نوزده سأله پيدا كرده است كه آن را ، عبّور « 1 » مىنامند . مع هذا وى نمىدانسته است كه ايشان از كجا وچطور بدان قواعد وأصول رسيده بوده‌اند وزماني كه از دانشمندان ايشان پرسيده ، آنان به وى گفته‌اند : كه پيامبران دينيشان آنها را به ايشان آموخته‌اند .

--> ( 1 ) . . rubbI